Meer lezen is goed voor U

Ongelijkheid - basisinkomen en zo

Da’s nog eens een radicaal voorstel: een door de staat gegarandeerde arbeidsplaats voor elke burger; erfenis als je volwassen wordt en een basisinkomen voor een ieder, die zich maatschappelijk dienstbaar maakt. Maar 3 van de 15 voorstellen, die Atkinson in zijn boek ‘’ongelijkheid – wat wij daartegen kunnen doen’’ voorstelt. De 71 jarig Brit vindt, dat we ons moeten bevrijden van politieke voorstellingen, die ons in de afgelopen decennia hebben beheerst. Hij onderzoek aan de beste Britse Uni’s sociale ongelijkheid. Eigenlijk wilde hij ooit mathematicus worden...Werkend in een sociale werkplaats, veranderde hetgeen hij zag aan ontbering en armoede, zijn plannen; hij nam zich voor, de sociale problemen sterker in de openbaarheid te brengen. Wetenschappelijk onderbouwt. En zo studeerde hij in Cambridge economie. Publiceerde ontelbare details over welzijn (eerst voor het VK, daarna voor andere ontwikkelde landen); schreef in talrijke vakbladen, publiceerde boeken over de historische ontwikkeling van vermogen, inkomen en armoede en ontwikkelde theoretische modellen ter interpretatie. De Atkinson-Index is vandaag de dag een belangrijke indicator voor sociale ongelijkheid.

En ook Piketty’s boek ‘’Het kapitaal in de 21e eeuw”’, 3 jaar geleden gepubliceerd, zou zonder zijn voorwerk niet zijn bedacht. In zijn eigen boek uit 2015 borduurt Atkinson voort op Piketty’s analyse, en overstijgt deze. Daar waar Piketty maar over het 1% of een duizendste van de inkomenspyramide praat, kijkt Atkinson naar de totale samenleving. Piketty stelt, dat in de toekmost de kapitaalrente de economische groei overtreft en de vermogens sneller stijgen dan de lonen. Atkinson ziet dit niet als wetmatigheid, maar hij onderzoekt echter de invloed van de rijken op politieke besluiten. En waar Piketty zich beperkt in het voorstel, de ontwikkeling via een vermogensbelasting en stijging van de inkomstenbelasting tot 80% te beperken, die politiek overigens als niet echt haalbaar worden geacht – geeft Atkinson een heleboel concrete hervormingsvoorstellen.

 

Zijn boek is opgedeeld in diagnose, hervormingsvoorstellen en haalbaarheidsstudies. In deel 1 gaat het over vormen van ongelijkheid. Gelijke kansen mooi, maar niet alles bepalend. Want iemand kan ook per ongeluk in problemen komen. Talenten ja, maar minstens zo belangrijk zijn ook economische structuren. Herverdeling alleen is onvoldoende om ongelijkheid te bestrijden.  De verdeling van het bruto-inkomen, die door de markt bepaald wordt, is belangrijk. En die markt is te beïnvloeden.

 

De concrete hervormingsvoorstellen gaan over invloed op technologische ontwikkeling (met subsidie voor wetenschappelijke projecten); daarbij de sociale gevolgen van nieuwe technologie betrekkend; en een sterkere afweging tussen economische efficiëntie en maatschappelijke behoeften. Het kan niet zo zijn, dat weinigen over automatiseringsprocessen beslissen, die vele mensen werkloos laten raken. Het zou zinvoller kunnen zijn, om de vaardigheden van mensen te verbeteren, dan te investeren in volautomatische machines. Een grondige hervorming van het erfrecht is een volgend punt; aangezien vermogens vandaag de dag sneller groeien dan het inkomen en families minder kinderen hebben, is het belang van de erfenis voor het levens-inkomen belangrijker gaan worden. Progressieve belasting op schenkingen en erfenis dus. Plus een soort ‘’mini erfenis’’ door de staat voor elke burger bij volwassen zijn.

 

In zijn derde deel gaat hij in op de haalbaarheid; zoals de kritiek, dat zijn hervormingen onbetaalbaar zijn en desastreus voor de economie zouden zijn. Hier heeft hij berekeningen en argumenten op losgelaten. Kijkt naar de haalbaarheid van een participatie-inkomen, een basisinkomen voor een ieder. Hij ziet daarin een toevoeging aan bestaande sociale systemen en gaat uit van ca. 300,00/maand. In combi met een hogere inkomstenbelasting tot 65% - met vrije bijdragen uit werk), en de invoering van substantieel kindergeld (wel als inkomen te belasten), moet een sociaal basisinkomen in de VK kostenneutraal ingevoerd kunnen worden. Maar het leidt wel tot massale inkomsten-verschuivingen. Zijn voorstellen zijn gebaseerd op het VK. Op andere landen kunnen zijn analyses overgebracht worden, maar dan wel beperkt/aangepast. Want in de VK is inkomen en vermogen b.v. anders verdeeld dan in Duitsland. Duitsland garandeert bovendien werknemersrechten, heeft sterke vakbonden en meer industrie. Het opleidingsniveau en het vermogen van ouders bepalen de perspectieven van kinderen daar sterker dan elders, en sterker nu dan in het verleden. Het voorstel voor een mini-erfenis bij voljarigheid, zou jonge mensen aan het begin van hun loopbaan meer vrijheid toestaan. Maar een uitbouw naar een door de staat nog meer gesubsidieerd/ondersteund onderwijsprogramma is urgenter. En vergoeding voor b.v. practica bij b.v. overheidsinstellingen. Dit vergroot de sociale mobiliteit. In het VK is een zulke betaling al lang usance; zodat mensen onafhankelijk van het vermogen van hun ouders eerste beroepservaringen kunnen opdoen.

 

Een – aldus de media – opmerkelijk boek; begrijpelijk/toegankelijk en vooral goed onderbouwt en origineel. De motivatie daarachter is de zorg. Toenemende ongelijkheid is een gevaar voor de sociale cohesie en een functionerende democratie. Het boek is een appel, om een stap terug te zetten en fundamentele politieke vragen opnieuw te stellen.  De moeite waard, om dit boek van Anthony Atkinson te lezen (Duits Anthony Atkinson: „Ungleichheit“. Was wir dagegen tun können. Aus dem Englischen von Judith Elze. Klett-Cotta Verlag, Stuttgart 2016/ Engels: Inequality; What Can Be Done?Anthony B. Atkinson Harvard University Press